Na mijn bezoek aan de snijzaal van het UMCU op 24 april bleek er een vervolg te zijn. In de ochtend gaf John Verwijs een lezing over “Functionele anatomie: een nieuwe kijk op ademhaling”. ‘s Middags gingen we opnieuw de snijzaal in. Die kans liet ik natuurlijk niet liggen.
Complementaire zorg als rode draad
De lezing begon bij de vraag waarom complementaire zorg nodig is, als aanvulling op de reguliere zorg. Daarom zaten er ook veel leden van de Beroepsvereniging Platform Complementaire Zorg in de zaal. Het was mooi om met zoveel mensen uit verschillende disciplines over hetzelfde onderwerp in gesprek te zijn.
Ademhaling als hydraulisch systeem
Een belangrijk onderwerp was IAP-controle, oftewel Intra-Abdominal Pressure control. Dat is een ademhalingstechniek waarmee je bewust druk opbouwt en regelt in je buikholte. Zo stabiliseer je je romp en wervelkolom van binnenuit.
De kern van het verhaal: het middenrif, de buikspieren, de rugspieren en de bekkenbodem werken samen als één systeem. Je kunt het zien als een hydraulisch systeem, waarin de buikwand en de bekkenbodem meebewegen met elke ademhaling. De bekkenbodem staat dus niet op zichzelf, maar is een onderdeel van dat geheel.
Uit de praktijk kwam het volgende beeld naar voren. Bij een zwakke buikwand is er weinig controle over de druk in de buik, en heeft iemand vaak ook een beperkter adembereik. John ging nog een stap verder met de gedachte dat niet het middenrif maar de buik de eigenlijke motor van de ademhaling is.
Belangrijk om erbij te zeggen: dit zijn ervaringen uit de praktijk en werkhypotheses, geen wetenschappelijk bewezen feiten. Dat het middenrif, de buikwand en de bekkenbodem samenwerken bij het regelen van de druk in de buik, wordt breed erkend. Maar in de gangbare anatomie en fysiologie geldt het middenrif nog steeds als de belangrijkste ademspier. Het idee dat de buik de motor is, is dus een andere kijk die nog niet onderbouwd is. Ik vind hem juist daardoor interessant om verder over na te denken.
Het is complexe materie die ik hier niet helemaal kan uitleggen. Wat ik wel mooi vond: het sluit aan bij wat ik al doe. In mijn ademprogramma Adembenemend zit een oefening die de buikademhaling bevordert. Het was fijn om die oefening vanuit de anatomie bekeken te zien.
Het schildpadeffect
Wat mij vooral bijbleef, was het ‘schildpadeffect’ bij stress. Zoals een schildpad zijn kop intrekt bij gevaar, trekken wij onze schouders op en ons hoofd ertussen. De spieren in onze hals en schouders spannen zich aan. In dat gebied lopen ook belangrijke zenuwen, slagaders en aders naar de armen. Maar er gebeurt meer: door die beschermende houding kan het middenrif niet meer vrij bewegen, en dat beperkt een vrije ademhaling. Stress zet zich zo letterlijk vast in je lijf en je adem.
Die wisselwerking werkt gelukkig ook de andere kant op. Als je leert je ademhaling bewust te vertragen, helpt dat om stress te verminderen. Onderzoek geeft bovendien aanwijzingen dat langzaam ademen onze mentale flexibiliteit ondersteunt: het vermogen om automatische reacties te onderbreken en van perspectief te wisselen. Daarom zie ik ademhaling als een cruciale ingang voor nieuwe manieren van denken en reageren. Precies daar draait het om in mijn werk.
Het schildpadeffect is overigens een beeldende vergelijking uit de praktijk en geen officiële diagnose. Maar het maakt wel heel goed zichtbaar wat stress met ons lichaam doet.
‘s Middags: anatomie in het echt
In de middag gingen we weer de snijzaal van het UMCU in. Voor mij was het deels een herhaling van april, maar deze keer mochten we meer zelf onderzoeken en onderdelen van het lichaam aanraken. Wat je in de ochtend op een slide ziet, voel je ‘s middags in je handen. Dat blijft indrukwekkend.
Een herhaling is bovendien heel nuttig, want wat je niet voedt, kan ook niet groeien.
Kortom: een zeer leerzame dag, die ik zo weer zou overdoen!
